İş sözleşmesi türleri neler? Yazılı iş sözleşmesi yapmak zorunlu mu?

Günümüzde ekmek aslanın ağzında, iş imkanı daralıyor. Aslına bakarsanız iş verenler işçi bulamamaktan şikayet ederken işçiler de iş bulamamaktan şikayet etmektedirler. İş bulan kişiler de iş sözleşmelerini sağlam bir  şekilde yapmazlarsa işlerini kaybetme tehlikeleri doğmaktadır. İş sözleşmesi aslında hem iş veren hem de işçi için yazılı olarak görev dağıtımı yapılan ve her iki tarafın da haklarını bildikleri bir belge niteliğindedir. Bu sayede her iki taraf da mağduriyet yaşamaz.

İş Sözleşmesi Hangi Temel Başlıkları İçerir?

İş sözleşmesi iş veren ile işçi arasında yazılı veya sözlü olarak yapılan bir sözleşme türüdür. Bu sözleşme ile işçi iş yapmayı kabul etmiş ve iş veren de işçiye bu işi karşılığı maaş ödemeyi kabul etmiş sayılırsınız. Bu görüşmeler iş başvurularında çoğunlukla sözlü olarak yapılır. Bu görüşmenin neticesinde kişiler karşılıklı olarak anlaşmaları halinde işe alım gerçekleşir.

Hangi Durumlarda İş Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorundadır?

İş başvurusu görüşmeleri çoğunlukla sözlü olarak gerçekleşirken aşağıda belirteceğimiz durumlarda mutlaka yazılı iş sözleşmeli yapılması gerekmektedir. Eğer yazılı sözleşme yapılması unutulmuşsa iş veren işçisine görevlerini belirten içerisinde iş fesih durumu, tazminat gibi bölümleri içeren belge imzalatmalıdır. Aksi takdirde iş veren para cezası ile karşı karşıya kalabilir.

• Çıraklık sözleşmesi
• Süresi 1 yıldan fazla olan iş sözleşmeleri
• Basın İş Kanunu uyarınca gazetecilerin iş sözleşmeleri
• Deneme süresi olan iş sözleşmeleri
• Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmeleri
• Takım sözleşmesi

Başlıca İş Sözleşmesi Türleri Neler?

1. Sürekli ve süreksiz iş sözleşmesi: İşin niteliği gereği en çok 30 iş günü çalışılacaksa süreksiz, çalışma daha uzun sürecekse sürekli iş sözleşmesi yapılır. Bu işin durumuna göre ve işçinin niteliğine göre değişmektedir.

2. Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi: Çalışmaya ne zaman başlanacağı ve ne zaman biteceği belli ise belirli süreli, başlangıcı ve biteceği tarih belli olmayan bir işe giriliyorsa belirsiz süreli iş sözleşmesi yapılır. Bu iş türünü çoğunlukla belediyeler kullanmaktadır.

3. Tam süreli ve kısmi süreli iş sözleşmesi: Haftalık 45 saat çalışma süresine uygun şekilde çalışılacaksa tam süreli, daha kısa sürelerde çalışılacaksa kısmi süreli iş sözleşmesi yapılır. Bakanlıklarda görev yapan personellerle imzalanan iş sözleşmesi türünü bu gruptan sayabiliriz.

4. Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmesi: Sürekli elemana ihtiyaç duyulmayan, ihtiyaca göre eleman çağrılmasını gerektiren işlerde yapılan sözleşme türüdür.
Örneğin yazın otellerde fazla işçiye gerek duyulması hâlinde uygulanır. Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmesi yazılı yapılmak zorundadır. Bu tür sözleşmelerde işveren ihtiyaç duyması hâlinde işçiden çalışmasını talep eder. Bu durumda işçi belirtilen zamanda işbaşı yapmak ve işi yerine getirmek zorundadır. Öte yandan işveren de 4 gün önceden işçiye haber vermekle yükümlüdür. Taraflar haftalık, aylık ya da yıllık bir zaman diliminde ne kadar süre ile çalışılacağını bir araya gelip kararlaştırabilirler. Ancak belli bir süre kararlaştırılmamışsa çalışma süresi haftada 20 saat olarak kabul edilir. İşçi belirlenen süre kadar veya süre belirlenmediyse 20 saat çalıştırılsa da çalıştırılmasa da bu ücrete hak kazanır. İşçi her çağırılışında en az 4 saat çalıştırılmalıdır. Çağrı üzerine gelen işçi çalıştırılmazsa veya 4 saatten daha az çalıştırılırsa işveren 4 saatin ücretini ödemek zorundadır.

5. Mevsimlik iş sözleşmesi: Yılın sadece belirli dönemlerinde yapılan işler hakkındaki sözleşmelerdir. Çoğunlukta tarım sektöründe ürünlerin dikim ve hasatları zamanında sıklıkla yapılan sözleşme diyebiliriz.

6. Deneme süreli iş sözleşmesi: Bazen taraflar birbirlerini tanımak için iş sözleşmesine bir deneme süresi koyabilirler. Bu süre sonunda işçi işinden ya da işveren işçinin performansından memnun kalmazsa sözleşmeyi sonlandırırlar. Deneme süresi işçinin fiilen işe başladığı tarihten itibaren en çok 2 aydır. Toplu iş sözleşmelerinde bu süre 4 aya kadar uzatılabilir. Taraflar, deneme süresi içinde iş sözleşmesini herhangi bir bildirim süresine ve tazminata gerek olmaksızın feshedebilirler. Bu süre sonunda sözleşme feshedilmezse iş sözleşmesi kesinlik kazanarak devam eder.

7. Takım sözleşmesi: Bu sözleşmeler daha çok inşaat işlerinde ve limanda yük taşıma işlerinde karşımıza çıkar. Burada işçilerin oluşturduğu bir takım vardır ve bu takımı temsilen bir takım kılavuzu seçilir. Bu takım kılavuzu ile işveren arasında yapılan sözleşmeye takım sözleşmesi denir. Bu sözleşme yazılı olmak zorundadır. Aksi hâlde geçersizdir.